top of page
  • Writer's pictureAleksandar Srbinovski

Zapadni Balkan i dalje glavni izvor ilegalnog oružja, rast cena na crnim tržištima BiH, Srbije i Crne Gore

19/06/2024

Zaplenjeno ilegalno oružje (foto: mup.gov.rs)

I pored rata u Ukrajini većina ilegalnog oružja u Evropi i dalje potiče sa zapadnog Balkana. Skok cena na lokalnim crnim tržištima ima različite uzroke - od političkih tenzija u Bosni i Hercegovini, manjka zaliha u Crnoj Gori do inflacija cene hrane i energenata u Srbiji, otkriva novo istraživanje Globalne inicijative protiv transnacionalnog organizovanog kriminala.


Oružje iz ratova na prostoru ex YU ostalo je primarni izvor ilegalnih tokova, otkriva istraživanje koje je 2023. i 2024. analiziralo cene na crnim tržištima Evrope, Balkana i Ukrajine. To potvrđuje i globalni indeks organizovanog kriminala iz 2023 sa regionalnom ocenom od 5,42 u odnosu na evropski prosek od 4,60.


Najzastupljeniji su pištolji i revolveri proizvedeni u vreme SFRJ u kragujevačkoj Zastavi, a drugi najznačajniji izvor je Albanija. Oko 60% ukradenog oružja iz vojnih skladišta te zemlje 1997. i dalje nalazi u rukama stanovništva. Treći izvor su kopije zapadnog oružja proizvedene u Hrvatskoj koje su našle u državama zapadne Evrope. 


Cene oružja na crnom tržištu Balkana generalno su niže nego u Ukrajini sa izuzetkom ručnih bombi. Na cene na Balkanu, prema navodima istraživanjima, u velikoj meri utiču lokalne političke, ekonomske i druge specifičnosti.


U slučaju Bosne i Hercegovine, skoka cena izazavaju unutrašnje političke tenzije i zapaljiva retorika zbog čega stanovništvo nerado prodaje neprijavljeno oružje. To dovodi do nestašice na crnom tržištu i posledničnog skoka cena. U proseku cene ilegalno oružja u BiH su skočile za oko 50 evra. Malokalibarski pištolji koji su pre dve godine mogli da se nabave za 175 evra sada koštaju najmanje 200 evra.


Skok cena u Srbiji istraživanje povezuje posredno sa ruskom invazijom na Ukrajinu, odnosno sa inflacijom koji je pogodio tu zemlju 2022. i 2023. godine i skokom cena hrane i energenata. Pištolji u najlošijem stanju prodaju se za 50 evra, a cene za CZ99 i očuvane Tetejce idu i do 300 evra. Jurišna puška M70 u zavisnosti od stanja vredi između 150 i 700 evra, a cene ručnih bombi kreću se između 10 i 50 evra.


Tokovi ilegalnog oružja na Balkanu (screenshot: globalinitiative.net)

U Crnoj Gori skok cena oružja na crnom tržištu izazivaju sve manje zalihe iz ratnih devedesetih, zbog čega je povećan priliv iz Albanije, BiH i iz Srbije uključujući Kosovo. Najtraženiji su pištolji Zastave iz Kragujevca kao i automat Škorpion M84 koji organizovane kriminalne grupe koriste za ubistva.


Kriminalne grupe na Balkanu uglavnom nisu specijalizovane za trgovinu oružjem, već im je to usputna delatnost ili ih nabavljaju od pojedinica. Izuzetak je Kosovo gde postoje "jedna ili dve grupe uključene u šverc oružja u svakom od sedam kosovskih regiona".


Glavna kopnena ruta regiona za šverc oružja nalazi se na potezu Srbija, Hrvatska, Slovenija, Ausgtrija, Mađarska i Slovačka. Pomorska ruta ka Italiji potiče iz Hrvatske, Crne Gore i Albanije, a takođe postoji i hibridna ruta na relaciji Albanija, Severna Makedonija i Grčka.Kroz region prolazi i oružje iz Turske a glavna ulazna tačka je Bugarska.


Istraživanje Globalne inicijative protiv transnacionalnog organizovanog kriminala zaključuje da bi nakon završetka rata u Ukrajini kriminalne grupe sa Balkana mogle da iskoriste utabanu infrastrukuru i postojeću švercersku mrežu za plasman svežeg oružja sa istoka.


Istraživanje je zasnovano na najmanje stotinu intervjua sa predstavnicima nacionalnih policija, istraživačkim novinarima, univerzitetskim profesorima i predstavnicima podzemlja sa ciljem da analizira rizike potencijalnog krijumčarenja oružja iz tekućeg rata u Ukrajini i uporedi sa podacima iz drugih delova Evrope i Balkana.












Comentários


bottom of page